UMC St Radboud Nijmegen - Ziektebeelden

Gezwellen (tumoren) in de hersenen kunnen ontstaan in het hersenweefsel zelf (primaire hersentumoren) of vanuit de hersenvliezen. Hersentumoren kunnen goedaardig of kwaadaardig zijn. Ook uitzaaiingen van kanker naar de hersenen (hersenmetastasen) behoren tot de hersentumoren.

Goedaardige hersentumoren

De meest voorkomende goedaardige hersentumor is het meningeoom, dat ontstaat vanuit de hersenvliezen. Een ander goedaardig gezwel is de hypofysetumor. De hypofysetumor ontstaat in de hypofyse; een klein, hormonenproducerend orgaan achter de ogen. Deze tumoren zijn over het algemeen goed operatief te verwijderen.

Primaire hersentumoren

De meeste primaire hersentumoren ontstaan uit steuncellen van het hersenweefsel (gliacellen). Deze tumoren noemen we gliomen.

Bij ongeveer duizend mensen in Nederland wordt jaarlijks een primaire hersentumor vastgesteld. Over de oorzaken is niets met zekerheid bekend. Gliomen zijn meestal niet erfelijk.

Tumorgraden

Gliomen zijn verder onderverdeeld in tumorgraad, die de agressiviteit uitdrukt. Er bestaan laaggradige (graad 1 en 2) en hooggradige (graad 3 en 4) gliomen. Graad 4 (glioblastoom) komt het meest voor. Hooggradige gliomen groeien snel en ongeremd, laaggradige gliomen groeien langzaam. De patholoog stelt het type en de graad van de tumor vast. Dit gebeurt op basis van microscopisch onderzoek van een stukje tumorweefsel. Tumortype en -graad zijn van belang voor de prognose en voor het vaststellen van de behandeling.

Symptomen

De symptomen die optreden bij een hersentumor, zijn sterk afhankelijk van de plaats in de hersenen waar de tumor zich bevindt. De klachten zijn in drie grote groepen te verdelen.

Epileptische aanvallen.
Uitvalsverschijnselen zoals krachtsverlies in arm of been, spraakstoornissen, concentratie- en geheugenstoornissen.
Klachten door verhoogde druk binnen de schedel zoals hoofdpijn, misselijkheid en braken.

Polikliniek Neuro-oncologie

Op de polikliniek Neuro-oncologie komen patiënten voor diagnostiek en behandeling van goedaardige- en kwaadaardige hersentumoren, hersenmetastasen of tumoren in het ruggenmerg. Ook komen op de polikliniek patiënten met neurologische klachten als gevolg van kanker elders in het lichaam, of als gevolg van de behandeling van kanker.

De polikliniek is onderdeel van de keten Neuro-oncologie. Behandelaars van de verschillende afdelingen die bij patiënten met hersentumoren betrokken zijn, werken nauw samen. Twee neurologen en een nurse practitioner met expertise op het gebied van de neuro-oncologie zijn verantwoordelijk voor de zorg op de polikliniek Neuro-oncologie.

onderzoek
behandeling
afdeling

Met een MRI-scan van de hersenen kunnen we een hersentumor aantonen. Door MRI-scans kunnen we ook het beloop van de hersentumor volgen. Bij verdenking van een glioom is verder aanvullend onderzoek, voorafgaand aan een operatie, meestal onnodig. Het type en de graad van de tumor kunnen we alleen definitief vaststellen door weefseldiagnostiek. Ander onderzoek, zoals laboratoriumonderzoek of een EEG in geval van verdenking op epileptische aanvallen, worden verricht als daar aanleiding toe is.

MRI-scan
Het multidisciplinaire team van behandelaars komt wekelijks samen in de Tumorwerkgroep Neuro-oncologie. De Tumorwerkgroep bespreekt patiënten met uiteenlopende neuro-oncologische problemen en stelt een behandeladvies op.

De behandelend specialist bespreekt het behandeladvies van de Tumorwerkgroep met de patiënt en zijn familie. Gaat de patiënt akkoord met het behandelplan, dan vindt verwijzing plaats naar de afdeling die de behandeling uitvoert. Dat kan voor een operatie de afdeling Neurochirurgie zijn, voor bestraling de afdeling Radiotherapie, of voor chemotherapie de afdeling Medische Oncologie.

Neurochirurgie

Gliomen hebben (in tegenstelling tot tumoren elders in het lichaam) een aantal bijzondere eigenschappen die behandeling moeilijk maken. Gliomen hebben geen scherpe grenzen en groeien tussen het gezonde hersenweefsel door. Hierdoor zijn ze nooit in zijn geheel operatief te verwijderen en bestaat een grote kans dat de tumor op termijn weer groeit. Het doel van een operatie is om zoveel mogelijk tumorweefsel te verwijderen en om weefsel te verkrijgen voor pathologisch onderzoek. Vervolgens vindt microscopisch onderzoek plaats van het verkregen weefsel, en kunnen we het type en de graad van de tumor vaststellen. Deze weefseldiagnose is mede bepalend voor het verdere behandelplan.

Bestraling

Omdat de tumor niet volledig operatief te verwijderen is, is vaak nabehandeling nodig met bijvoorbeeld radiotherapie (bestraling). Het schema van de radiotherapie is afhankelijk van het tumortype en de tumorgraad. De radiotherapeut op de polikliniek Radiotherapie bepaalt voor welk schema de patiënt in aanmerking komt. Tijdens de radiotherapeutische behandeling is de radiotherapeut de behandelend arts. Soms vindt bestraling plaats in combinatie met chemotherapie. In dat geval is ook de internist-oncoloog bij de behandeling betrokken.

Chemotherapie

Chemotherapie is een behandeling met geneesmiddelen die de groei van kwaadaardige cellen afremt. Hersentumoren zijn over het algemeen niet erg gevoelig voor chemotherapie. Van het middel Temodal® (Temozolomide) is aangetoond dat het een remmend effect kan hebben op de groei van hersentumoren. Ook een combinatie van Temodal® en radiotherapie vindt tegenwoordig vaak plaats. De internist-oncoloog schrijft Temodal® voor. Controles tijdens de behandeling vinden plaats op de polikliniek Medische Oncologie.

Behandeling in studieverband

De keten Neuro-oncologie neemt deel aan wetenschappelijke onderzoeken. Hierin vindt onderzoek plaats naar nieuwe behandelingen voor patiënten met hersentumoren. Dit zijn meestal landelijke of internationale studies, waaraan meerdere ziekenhuizen deelnemen. Het doel van deze studies is om uiteindelijk tot een betere behandeling te komen voor patiënten met een hersentumor.
Als patiënt kunt u vrijwillig deelnemen aan dit wetenschappelijk onderzoek. Ook als u besluit tussentijds te stoppen, kunt u gewoon onder behandeling blijven in het UMC St Radboud.