Landelijk stonden begin 2010 zo’n 900 mensen op de wachtlijst voor een nieuwe nier.* Bij het UMC St Radboud in Nijmegen ontvangen elk jaar ongeveer 120 nierpatiënten een donornier via niertransplantatie. Om te voorkomen dat het lichaam de nier afstoot, krijgt de patiënt afweeronderdrukkende medicijnen. Deze medicijnen hebben ongewenste bijwerkingen.
Prof. dr. Luuk Hilbrands is sinds 1 oktober 2010 benoemd tot hoogleraar Klinische en experimentele niertransplantatie. Ongeveer driekwart van de niertransplantatiepatiënten in het UMC St Radboud werkt mee aan zijn onderzoek om de behandeling te verbeteren.
*Bron: Nederlandse Transplantatie Stichting
Met welk onderzoek houdt u zich voornamelijk bezig?
"Met ons onderzoek willen we de behandeling van de ontvangende patiënt bij niertransplantaties verbeteren. Dat gaat nu al goed dankzij afweeronderdrukkende medicijnen. Deze verkleinen de kans op afstoting van de nieuwe nier. Maar deze medicijnen hebben bijwerkingen. Ze onderdrukken bijvoorbeeld de afweer tegen virussen, schimmels en kwaadaardige cellen zoals kanker. Bepaalde kankersoorten, zoals huidkanker, ontstaan door een virus. Wanneer een patiënt medicijnen krijgt die het afweersysteem verminderen, is de kans groter dat hij een virus oploopt met nadelige gevolgen."
Hoe gaat u dat de komende jaren aanpakken?
"We werken met onderzoeksgroepen in Nijmegen, Leiden en Amsterdam aan diverse onderzoeksvragen. We proberen uit te vinden of het mogelijk is om te bepalen hoeveel medicijnen een bepaalde patiënt na transplantatie nodig heeft. Dit doen we via metingen van bloed, urine en weefsel. Soms vergeet een patiënt voldoende medicijnen in te nemen, maar blijkt dit geen nadelig effect te hebben. We willen weten hoe het kan dat dit bij sommige patiënten geen nadelig effect heeft, en bij andere wel. Uiteindelijk streven we naar een meer op maat toegesneden behandeling van de patiënten.
Daarnaast voeren we geneesmiddelenonderzoek uit bij patiënten. In een zogenaamd dubbelblind, gerandomiseerd onderzoek krijgt de ene patiëntengroep een bepaald medicijn wel en de andere patiëntengroep niet. Omdat er veel patiënten aan mee moeten doen, duurt het minimaal vijf jaar voordat we de resultaten uit dit onderzoek weten."
Wat heeft de patiënt aan uw onderzoek?
"De patiënt zou op termijn een individueel medicatieplan kunnen krijgen, persoonlijk afgestemd op de behoeften van de specifieke patiënt. Een nier van een overleden donor blijft na transplantatie ongeveer twaalf jaar goed functioneren, een nier van een levende donor zo’n twintig jaar. Als we de levensduur van de getransplanteerde organen kunnen verlengen, resulteert dit natuurlijk ook in een kortere wachttijd voor niertransplantatie. Wanneer minder nieren nodig zijn, kunnen meer patiënten een nieuwe nier krijgen."
Wat is uw persoonlijke motivatie voor dit onderzoek?
"Ik vind het uitdagend om wetenschappelijk onderzoek te doen, omdat ik me daardoor begeef op het grensvlak van wat bekend is en wat nog niet bekend is. Als arts krijg ik door onderzoek ook de mogelijkheid om goed op de hoogte te zijn van de nieuwste ontwikkelingen in mijn vakgebied. Daarnaast voel ik me prettig bij het begeleiden van jonge mensen die zich specialiseren in onderzoek. Als arts heb ik dan ook nog het voordeel om de uitkomsten van onderzoek te kunnen vertalen naar de patiëntenzorg."