UMC St Radboud

Prof. dr. Joost Hoenderop is sinds 1 juli 2010 hoogleraar bij het UMC St Radboud met als leeropdracht Moleculaire Nierfysiologie.
Onze nieren houden de hoeveelheid calcium, magnesium en andere zouten voortdurend op peil. Een soort sluiswachter zorgt ervoor dat de zouten vanuit de voorurine terug worden gebracht in het bloed. Bij sommige mensen is deze sluiswachter ontregeld door erfelijke gendefecten, medicijngebruik of andere oorzaken. Daardoor nemen deze mensen te weinig calcium, magnesium of andere zouten op. Zo ontstaan bijvoorbeeld nierstenen, botontkalking, hartproblemen, vermoeidheid of spierkrampen. Een verstoring van ieder zout leidt in het lichaam tot ontregelde mechanismes. Joost Hoenderop onderzoekt de werking van deze sluiswachters (ook bekend als transporteurs en ionkanalen) bij zowel gezonde mensen als nierpatiënten.

Welke vraag hoopt u als hoogleraar te beantwoorden?

"Hoe werken de transportmechanismes en poortwachters in de nieren, en hoe zorgt ons lichaam ervoor dat de transporteurs en ionkanalen goed worden aangestuurd? Wat gaat er precies mis bij patiënten met een verstoring van de zoutbalans en heeft dit een erfelijke oorzaak of komt het door medicijngebruik of eetgewoontes? Ik wil weten hoe we deze verstoorde processen kunnen herstellen. Om deze vragen te beantwoorden, bestuderen we ook de situatie bij dieren. Hiervan kunnen we veel leren over de situatie van onze patiënten."

Hoe gaat u dat de komende jaren aanpakken?

"Het is belangrijk dat we ons onderzoek richten op de moleculaire mechanismes, maar ook op de patiënt. De sleutel tot succes is kruisbestuiving tussen laboratorium en kliniek, goede samenwerking tussen de diverse disciplines en de gedrevenheid van de onderzoekers. De onderzoeksgroep bestaat voor ongeveer 40% uit onderzoekers uit het buitenland. In samenwerking met artsen kijken we of er transporteurs in de nier zijn ontregeld. Vervolgens willen we weten of het gaat om bekende transporteurs of mogelijk nog nieuw te ontdekken eiwitten. Daarnaast begeleiden kindernefrologen al jaren families met erfelijke verhoogde magnesium- en calciumuitscheiding. Het is met deze samenwerking gelukt al veel verantwoordelijke genmutaties aan te tonen."

Wat heeft de patiënt aan uw onderzoek?

"We hopen de werking van de bestaande en nieuwe eiwitten beter te begrijpen, waardoor we nieuwe therapieën kunnen ontwikkelen voor de nierpatiënt. Hoe eerder we weten wat er mis is, hoe sneller we kunnen ingrijpen. Ook ontwikkelen we in een Nederlandse samenwerking op de langere termijn een levende kunstnier."

Wat houdt een levende kunstnier in?

"De levende kunstnier die we ontwikkelen moet, anders dan de huidige kunstnier, de nierfuncties vervangen. We ontwikkelen een apparaatje waarin menselijke niercellen groeien, die straks hopelijk in staat zijn om het bloed te zuiveren van giftige stoffen en waardevolle stoffen juist te behouden."

Wat zijn uw persoonlijke drijfveren voor het onderzoek?

"Onze nieren zijn bijzonder fascinerende organen, een soort werkpaarden in ons lichaam. Het is een prachtig moment als je inzicht hebt in wat er misgaat bij de nierpatiënt, hoe je mee kunt denken over een verbeterde behandeling. Ook vind ik het belangrijk de fysiologiekennis over te brengen op studenten binnen en buiten het UMC St Radboud, die enthousiast raken over het nieronderzoek. Soms worden zij net als ik gegrepen door het onderzoek en starten een wetenschappelijke carrière."